नुसता आंबा शब्द ऐकल्यावर तोंडाला पाणी सुटले ना!हे फळाचं असे आहे .गेल्या सुमारे ४००० वर्षांपासून आंबा आपला दिमाखदार रंग ,उत्कृष्ट स्वाद ,लोभस आकार आणि मनमोहक सुहास टिकवून फळांचा राजा म्हणून मिरवीत आहे .सर्व जगभर या आम्र राजाचे अगदी अगत्याने स्वागत होतात असते . आंब्याच्या आतील जी बी असते तिला बाठा ,कायंठा म्हणतात आणि या बाट्यातला जो गर असतो त्याला काई किंवा कोय असे म्हणतात . आम्रवृक्ष हा कल्पतरू सारखा आहे . त्याच्या फळापासून मुळापर्यंत व पानापासून साली खोडापर्यंत सर्व भागांचा उपयोग खाण्यात ,धार्मिक कार्यात व तसेच अनेक वापरात होतो.
- आंबा किंवा आमरस दूध पिणे शक्तीवर्धक असून त्यामुळे आतड्याची पाचक शक्ती वाढते .गर्भवतीस थोड्या प्रमाणात पण ताजा,गोड आंबा व आमरस दिल्याने तिची प्रकृती सुधारते व होणारे बालक देखील सूदृढ व सतेज होते.
- उष्म मोसमात कैरी उकडून तिच्यात गरात वाळ्याचे पाणी ,साखर ,वेलची ,केशर घालून एक स्वादिष्ट पेय बनवितात याला आंबवणी,पन्हे,किंवा वासंतिक पेय असे म्हणतात . त्यामुळे शरीरात गारवा निर्माण होऊन प्रसन्न वाटते.
- या पिकलेल्या तसेच कच्या आंब्यांपासून आमरस ,आम्रखंड , आंबापोळी ,शीतपेय,लोणची वैगरे बारमाही उपयोगी पडणारे पदार्थ बनवून जगभर निर्यात केले जाते.
कोय/बाठीतला गर
- भाजलेल्या कोयीचे चूर्ण ३ ग्रॅम , मीठ १ चिमटीभर एकत्र घेण्याने जुलाबात क्षीण झालेल्या आतड्याना बळ प्राप्त होते.
- भाजलेल्या कोयीचे २ ते ३ ग्रॅम चूर्ण तब्येत पाहून कृमिनाशक म्हणून पाण्याबरोबर देतात .
- मुलांना माती खाण्याची सवय असते अश्या वेळी चिमूटभर खडीसाखरेबरोबर भाजलेल्या कोयीचे चूर्ण द्यावे .
- कोय थंड पाण्यात वाटून बेंबीवर लेप करण्याने जुलाब बंद होतात .
- कोय टाकत किंवा तांदळाच्या धुवनात वाटून घेण्याने पोटशूळ,आमसुळ व रक्तातिसाराच्या विकारांत आराम पडतो .
- कोय सावलीत वळून चूर्ण करून २ चमचे प्रमाणात घेऊन गुळ आणि मधात मिश्रण करून सकाळी व संध्याकाळी घेण्याने मूळव्याधीचा त्रास कमी होतो .
- मुखदुर्गंधीचा त्रास सातत्याने जाणवत असल्यास कोय,काकडशिंगी,जांभळीची बी एकत्र करून वाटून मधात कालवून गोळी करून रात्री झोपताना तोंडात धरावी .
- सारखे जुलाब होत असतील व त्याच बरोबर ओकारी येत असेल तर कोय,बेलाचा गर आणि समभाग साखर एकत्र करून वाटून घ्यावे .
- कोय सावलीत वाळवून तिचे चूर्ण करावे .हे चूर्ण दिवसातून ३ वेळा नुसतेच खावे. जंत संडासावाटे पडतील व कृमी असल्यास त्याचे पाणी होऊन जाईल.
- प्रदर आणि रक्तश्रयाचे विकारात कोयीचे चूर्ण दिवसातून २ -२ चमचे प्रमाणात घ्यावे .
- रक्ताची उलटी अनेक कारणांमुळे होत असते पण प्रथोमपचार म्हणून कच्च्या कोयीचा रस(अंगरस) १० ते १५ मिनिटांच्या अंतराने घ्यावा.
- अंगातील उष्णता ,बाहेरची उष्णता व इतर कारणामुळे नाकातून रक्त पडत असेल (धार लागली असेल व कवची होऊन रक्त पडत असेल )तर कोय वाटून रस काढावा व त्या रसाचे १ ते २ थेंब नाकात टाकावे.
पाने
- पिकून गाळलेल्या पानांची मडक्यात घालून राख करावी . हि राख वस्त्र गाळ करून तेलात किंवा लोण्यात चांगली खलून भाजलेल्या भागावर पिसाने लावल्याने जखम लवकर भरून येण्यास मदत होते.
- वाळलेल्या पानांची धुरी मुळव्याधावर घेण्याने कंड ,सूज व ठणका कमी होतो.
- रक्तातिसाराच्या विकारात ताज्या पानांचा रस २०ग्रॅम ,मध १० ग्रॅम,गायीचे दूध १० ग्रॅम,व गायीचे साजूक तूप १० ग्रॅम एकत्र करून घ्यावे .
- थंडीमुळे किंवा जळवाताने पायास भेगा पडून चालताना वेदना होत असल्यास पाय स्वच्छ धुवून भेगांवर पानांच्या देठाचा चीक लावावा.
- आंबा,जांभूळ,चिंच या झाडांच्या सुकलेल्या पानाच्या धुरीने डासांचा नायनाट होतो.
साल
- अतिसाराच्या विकारांत आंबा व बेल यांचे ताज्या सालींचा ४ कप पाण्यांत १ / ४ काढा करून घ्यावा.
- आंब्याची अंतरसाल बारीक वाटून दह्यात खलवून घेण्याने अंगदाह व अतिसारात आराम पडतो.
- उपदंशाच्या विकारात आंब्याच्या सालीचा रस २० ग्रॅम घेऊन त्यात गायीचे तूप दुप्पट घालून सकाळी अनाशेपोटी ७ दिवसांपर्यंत घ्यावा .
- रक्तपित्ताच्या विकारांत आंबा , जांभूळ,अर्जुन वृक्षाच्या सालीचे सावलीत वाळलेले चूर्ण ५० ग्रॅमघेऊन कोऱ्या मडक्यात त्याच्या सहापट पाण्यात घालून रात्रभर भिजत ठेवावे सकाळी हे पाणी वस्र गाळ करून त्यात मध घालून अनाशेपोटी घ्यावे.
- आंब्याची अंतरसाल ,वादाच्या पारंब्या आणि उंबराच्या मुळावरील साल एकत्र करून वाटून रस काढावा . त्यात जिरेपूड व खडीसाखर घालून चांगले ढवळून दिवसातून २ वेळा घ्या . प्रत्येक वेळी ताजा रस काढावा .याने सर्व प्रकारच्या उष्णतेवर आराम पडतो.
मूळ
- आंब्याचे मूळ स्वच्छ धुवून उजव्या हातात बांधल्याने दाहयुक्त ज्वरात आराम पडतो.
कैरी
- कैरी उकडून त्यांतिक गर काढून सर्वांगास लेप करावा व अर्ध्या तासाने स्नान करावे .उकाड्याने होणारी अंगाची लाही कमी होऊन शरीरास थंडावा निर्माण होतो.
- शरीराचा दाह कमी होण्यासाठी व तहान कमी होण्यासाठी उकडलेल्या कैरीच्या गरात साखर,वेलचीपूड ,जयाफळपुड व बडिशेबाची पावडर घालून घ्यावे.
- थंडाच्या या वासंतिक पेयांची दुसरी कृती अशी -कैऱ्या उकडून गर चांगला कुस्करून त्यात सैंधव ,जिरेपूड व चवीला साखर आणि पाणी घालून प्यावे.
मुरंबा
- आंब्याच्या बारीक खाप करून त्यात गूळ ,मध,धणेपूड.जिरेपूड,मिरपूड,बिडीशेपची पूड,मीठ घालून मिश्रण चांगले ढवळून तयार करावे.हा मुरंबा पाचक असून रुचकर आहे.
- आंबा उष्ण असला तरी तृपतीकारक आहे .पिकलेला पण आंबट असलेला आंबा शक्यतो खाऊ नये. त्यातून अनाशे पोटी खाऊ नये. अन खालचं तर त्यावर लगेच ताबडतोब पाणी पिऊ नये त्यामुळे ढाळ होऊ शकतात .हे फळ कामोतेजक आहे,तसेच याच्या सेवनाने लघवी साफ होते.
- कैरी चवीला थोडी आंबट तुरट असते. ती तशीच किंवा मीठ मसाला लावून खातात .पण कैरी जास्त प्रमाणात खाल्याने दात आंबट कमकुवत होतात,गाळा खवखवतो व रक्तदोष देखील निर्माण होण्याची शक्यता असते. चुकून यावर पाणी प्यायलास ढाळ लागतात. या करिता कैरी स्वच्छ धुऊन खापा कराव्यात व फक्त मीठ लावून खाण्याने भूक लागण्यास मदत होते.
- आंब्याचा बाटा फोडून त्यातील कोय कच्ची व भाजून खातात , पण त्यामुळे शरीरातील उष्णता वाढते व रक्तदोष निर्माण होतात.मजा म्हणून एखाद दुसरी कोय खाण्यास काहीच हरकत नाही .
- आंब्यात 'ए ' व 'सी ' जीवनसत्त्वे भरपूर असतात तसेच. मोसमी फळ असल्याने भरपूर खाण्यास हरकत नाही,पण अतिसेवनाने जडत्व जाणवते व गळवे उठण्याची भीती असते.
- दक्षिणेकडील आंब्याच्या मोसम पावसाळ्यातच असतो पण पाऊस सुरु झाल्यावर शक्यतो आंबा खाणे टाळावे कारण या सुमारास आंब्यात कीड पाडण्याचं शक्यता असते व त्यामुळेच उलटी ,जुलाबासारखे त्रास होऊ शकतात.
In Hindi
बस आम शब्द आपके मुंह में पानी लाता है! यह फल है। पिछले 4000 वर्षों से, आम को अपने चमकदार रंग, उत्कृष्ट स्वाद, लालची आकार और आकर्षक मिठास को बनाए रखते हुए फलों के राजा के रूप में जाना जाता है। यह आम राजा दुनिया भर में बहुत अधिक है। आम के अंदर के बीज को बथुआ, काइन्था और इस बल्ले में घर को कै या कोइ कहा जाता है। आम का पेड़ कल्पतरु की तरह होता है। इसके फल से लेकर इसकी जड़ों तक और इसकी पत्तियों से लेकर इसकी छाल तक सब कुछ भोजन, धार्मिक उद्देश्यों और कई अन्य उपयोगों के लिए उपयोग किया जाता है।
कोइ / बत्तीताल गर
पत्ते
साल
मूल
कैरी
मुरब्बा
- आम या अमरस का दूध पीने से आंतों की पाचन शक्ति मजबूत होती है। गर्भवती महिला को छोटे लेकिन ताजे, मीठे आम और अमरस देने से उसके स्वास्थ्य में सुधार होता है और यह एक स्वस्थ और ताजे बच्चे को भी जन्म देता है।
- गर्म मौसम में, करी को उबला जाता है और इसे एक स्वादिष्ट पेय बनाने के लिए जोड़ा जाता है जिसे रेतीला पानी, चीनी, इलायची, केसर कहा जाता है। इसे किण्वन, पैहे या स्प्रिंग ड्रिंक कहा जाता है। नतीजतन, शरीर शांत और खुश महसूस करता है।
- ये पके और साथ ही कच्चे आमों को अमरस, अमरकंद, आम की पोली, शीतल पेय, अचार आदि जैसे बारहमासी उपयोगी सामान बनाकर दुनिया भर में निर्यात किया जाता है।
कोइ / बत्तीताल गर
- दस्त को मजबूत करने के लिए 3 ग्राम भुना हुआ कोइ पाउडर और 1 चुटकी नमक साथ में लें।
- रोस्टेड कोई का 2 से 3 ग्राम पाउडर पानी के साथ कृमिनाशक के रूप में दिया जाता है।
- जब बच्चे मिट्टी खाने के आदी हो जाते हैं, तो एक चुटकी भुनी हुई कोइ पाउडर को एक चुटकी दानेदार चीनी के साथ दें।
- इसे ठंडे पानी में विभाजित करें और दस्त को रोकने के लिए इसे बम्बी पर लागू करें।
- कोइ को जोड़ने या चावल धोने में धोने से पेट का दर्द, मतली और दस्त से राहत मिलती है।
- 2 चम्मच गुड़ और शहद को सुबह-शाम लेने से बवासीर का इलाज किया जा सकता है।
- यदि आपको लगातार सांसों की दुर्गंध आ रही है, तो आप कोई, काकडसिंगी, बैंगनी बीज को मिलाएं, उन्हें पीसकर, शहद में घोलकर एक गोली लें और इसे रात को सोते समय अपने मुंह में रखें।
- यदि आपको समान दस्त हो रहे हैं और ओकरी इसके साथ आ रही है, तो कोइ, बेला की गरमी को मिलाएं और चीनी को बांटें और इसे बांटें।
- इसे किसी छाया में सुखाकर पीस लें। इस चूर्ण को दिन में केवल 3 बार खाएं। कीड़े नाली में गिरेंगे और अगर कीड़े हैं, तो यह पानी बन जाएगा।
- कुष्ठ और बवासीर के मामले में, 2-3 चम्मच कोइ पाउडर रोज लें।
- रक्त की उल्टी कई कारणों से होती है, लेकिन प्राथमिक चिकित्सा के तौर पर, कच्ची कोई का रस (अंगार) 10 से 15 मिनट के अंतराल पर लेना चाहिए।
- यदि शरीर की गर्मी, बाहरी गर्मी और अन्य कारणों से नाक से खून बह रहा है (यदि तेज धार है और रक्त खोल के माध्यम से गिर रहा है) तो रस को विभाजित किया जाना चाहिए और रस की 1 से 2 बूंदें नाक में डालनी चाहिए।
पत्ते
- पके हुए पत्तों को एक बर्तन में डालें और राख बना लें। इस राख को जले हुए स्थान पर तेल या मक्खन में कपड़ा भिगोकर लगाने से घाव को जल्दी भरने में मदद मिलती है।
- बवासीर का इलाज सूखे पत्तों के धुएं से किया जाता है, जो सूजन और दरार को कम करता है।
- नकसीर होने पर 20 ग्राम ताजे पत्तों का रस, 10 ग्राम शहद, 10 ग्राम गाय का दूध और 10 ग्राम घी लें।
- यदि ठंड या जलन के कारण पैरों पर चलने के दौरान दर्द होता है, तो पैरों को साफ करें और पैरों पर पत्ती के डंठल लगाएं।
- आम, बैंगनी और इमली के पेड़ों के सूखे पत्तों से निकलने वाले धुएँ से मच्छरों का नाश होता है।
साल
- दस्त के मामले में, ताजे आम के 1/4 और बेल के पत्तों को 4 कप पानी में मिलाएं।
- आम को बारीक काट लें और इसे दही के साथ मिलाकर पीने से शरीर के दर्द और दस्त से राहत मिलती है।
- सिफलिस होने पर 20 ग्राम आम के छिलके का रस निकाल लें, इसमें गाय के घी की मात्रा दोगुनी कर दें और इसे सुबह 7 दिनों तक लें।
- हेमोप्टीसिस के मामले में, आम, बैंगनी, अर्जुन के पेड़ की छाल के सूखे पाउडर के 50 ग्राम लें और इसे खाली बर्तन में छह बार पानी में डालकर रात भर भिगो कर रखें।
- एक स्क्वैश छीलें, इसे पीसें और रस निचोड़ें। जीरा पाउडर और दानेदार चीनी जोड़ें, अच्छी तरह मिलाएं और दिन में दो बार लें। हर बार ताजा रस निकालें। यह सभी प्रकार की गर्मी से राहत देता है।
मूल
- आम की जड़ को साफ किया जाता है और दाहिने हाथ में सूजन वाले बुखार से राहत के लिए बांधा जाता है।
कैरी
- कढ़ी को उबालें और इसे निकालकर पूरे शरीर पर लगाएं और आधे घंटे तक स्नान करें। उकदा अंग की हानि को कम करता है और शरीर को ठंडा करता है।
- सूजन और प्यास को कम करने के लिए उबले हुए करी पेस्ट में चीनी, इलायची पाउडर, जायफल पाउडर और डिल पाउडर मिलाएं।
- इस कोल्ड स्प्रिंग ड्रिंक का एक और नुस्खा यह है - आम को उबाल लें, उन्हें अच्छी तरह से पीस लें, इसमें स्वाद के लिए सैंधव, जीरा पाउडर और चीनी और पानी मिलाएं।
मुरब्बा
- आम को बारीक काट लें और इसमें गुड़, शहद, धनिया पाउडर, जीरा पाउडर, काली मिर्च पाउडर, बिदिशेप पाउडर, नमक मिलाएं और अच्छी तरह से मिलाएं। यह मुरब्बा सुपाच्य और स्वादिष्ट है।
- आम की तासीर गर्म होने के बावजूद संतोषजनक है। पके लेकिन खट्टे आम नहीं खाने चाहिए। इसे खाओ मत। दूसरी ओर, तुरंत पानी न पिएं, क्योंकि यह चकत्ते पैदा कर सकता है। यह फल कामोद्दीपक है और इसके सेवन से पेशाब साफ हो जाता है।
- कैरी का स्वाद थोड़ा खट्टा कसैला होता है। उन्हें उसी तरह या नमक और मसालों के साथ खाया जाता है। यदि आप गलती से उस पर पानी पीते हैं, तो आपको ढलान मिलेगा। इसके लिए, करी को धोया जाना चाहिए और साफ खाया जाना चाहिए और केवल नमक खाने से भूख कम करने में मदद मिलती है।
- वे आम के कटोरे को तोड़कर उसमें से कुछ कच्चा और भुना खाते हैं, लेकिन यह शरीर की गर्मी को भी बढ़ाता है और रक्त दोष पैदा करता है। मस्ती के लिए, दूसरे को खाने में कोई समस्या नहीं है।आम विटामिन ए और सी से भरपूर होता है। मौसमी फल होने के नाते, बहुत कुछ खाना ठीक है, लेकिन अधिक खाने से जड़ता हो सकती है और गले में खराश का डर हो सकता है।
- दक्षिण में आम का मौसम बरसात के मौसम में होता है, लेकिन जब बारिश शुरू होती है, तो आम खाने से परहेज करना उचित होता है क्योंकि इस समय के आसपास आम में कीटों के संक्रमण की संभावना होती है और इससे उल्टी और दस्त हो सकते हैं।
In English
Just the word mango makes your mouth water! This is the fruit. For the last 4000 years, mango has been known as the king of fruits by maintaining its bright color, excellent taste, greedy shape and charming sweetness. This mango king is very much welcomed all over the world. The seed inside the mango is called batha, kayantha and the ghar in this bat is called kai or koi. The mango tree is like Kalpataru. Everything from its fruit to its roots and from its leaves to its bark is used for food, religious purposes and many other uses.
Koi / Batitala Gar
Leaves
Fruit Cover
Root
Carrie
Marmalade
- Drinking mango or amaras milk strengthens the digestive power of the intestines. Giving a small but fresh, sweet mango and amaras to a pregnant woman improves her health and also gives birth to a healthy and fresh baby.
- In the hot season, curry is boiled and added to it to make a delicious drink called sandwiches, sugar, cardamom, saffron. As a result, the body feels calm and happy.
- These ripe as well as raw mangoes are exported all over the world by making perennial useful items like Amaras, Amrakhand, Mango Poli, soft drinks, pickles etc.
Koi / Batitala Gar
- Take 3 gms of roasted koyi powder and 1 pinch of salt together to strengthen the diarrhea.
- 2 to 3 grams powder of roasted koi is given along with water as anthelmintic.
- When children are accustomed to eating soil, give a pinch of roasted koi powder with a pinch of granulated sugar.
- Divide it in cold water and apply it on the bembi to stop diarrhea.
- Adding koi or dividing it in rice wash relieves colic, nausea and diarrhea.
- Hemorrhoids can be treated by taking 2 teaspoons of jaggery and honey in the morning and evening.
- If you are constantly experiencing bad breath, you should combine koi, kakadshingi, purple seeds, grind them, dissolve them in honey and take a pill and keep it in your mouth while sleeping at night.
- If you are having similar diarrhea and Okari is coming along with it, then mix Koi, Bella's gar and share sugar and divide it.
- Dry it in some shade and grind it. Eat this powder only 3 times a day. The worms will fall into the gutter and if there are worms, it will become water.
- In case of leprosy and hemorrhoids, take 2-3 teaspoons of koi powder daily.
- Vomiting of blood can be due to many reasons but first aid should be taken with raw koyi juice (angaras) at intervals of 10 to 15 minutes.
- If there is bleeding from the nose due to body heat, external heat and other reasons (if there is a sharp edge and blood is falling through the shell) then the juice should be divided and 1 to 2 drops of the juice should be put in the nose.
Leaves
- Put ripe leaves in a pot and make ashes. Applying this ash on the burnt area by soaking the cloth in oil or butter helps to heal the wound quickly.
- Hemorrhoids are treated with dried leaf smoke, which reduces swelling and cracking.
- In case of hemorrhage, take 20 gms of fresh leaf juice, 10 gms of honey, 10 gms of cow's milk and 10 gms of ghee.
- If there is pain while walking on the feet due to cold or burns, wash the feet clean and apply leaf stalks on the feet.
- Mosquitoes are exterminated by the smoke from the dried leaves of mango, purple and tamarind trees.
Fruit Cover
- In case of diarrhea, take 1/4 of fresh mango and vine leaves in 4 cups of water.
- Finely chop the mango and mix it with curd to relieve body aches and diarrhea.
- In case of syphilis, take 20 gms of mango peel juice, double the amount of cow ghee in it and take it in the morning for 7 days.
- In case of hemoptysis, take 50 gms of dried powder of mango, purple, and bark of Arjuna tree, put it in an empty pot and soak it in water six times overnight.
- Peel a squash, grate it and squeeze the juice. Add cumin powder and granulated sugar, mix well and take twice a day. Extract fresh juice every time. It relieves all kinds of heat.
Root
- Mango root is washed clean and tied in the right hand to relieve inflammatory fever.
Carrie
- Boil the curry and remove it and apply it on the whole body and take a bath for half an hour .Ukada reduces limb loss and cools the body.
- Add sugar, cardamom powder, nutmeg powder and dill powder to the boiled curry paste to reduce inflammation and thirst.
- Here is another recipe for this cold spring drink - Boil mangoes, grind them well and add sandhav, cumin powder and sugar and water to taste.
Marmalade
- Finely chop the mango and add jaggery, honey, coriander powder, cumin powder, black pepper powder, bidishep powder, salt and mix well. This marmalade is digestible and delicious.
- Mango is satisfying even though it is hot. Ripe but sour mango should not be eaten. Don't eat from it. On the other hand, do not drink water immediately, as it can cause rashes. This fruit is aphrodisiac, and its consumption clears the urine.
- Carrie tastes a little sour astringent. They are eaten in the same way or with salt and spices. If you drink water on it by mistake, you will get a slope. For this, the curry should be washed and eaten clean and eating only salt helps to reduce appetite.
- They break the mango bowl and eat some of it raw and roasted, but it increases the body heat and causes blood impurities. For fun, there is no problem in eating another koi.
- Mango is rich in vitamins A and C. Being a seasonal fruit, it is okay to eat a lot, but overeating can cause inertia and fear of sore throats.
- The mango season in the south is in the rainy season but when the rains start, it is best to avoid eating mangoes as pests are more likely to infest the mangoes around this time and cause vomiting and diarrhea.

No comments:
Post a Comment